७१ अर्बको आईपीओ पाइपलाइनमा, कुन क्षेत्रका कम्पनीले कति उठाउँदैछन् पुँजी?

काठमाडौं । सेयर बजारमा प्राथमिक सेयर निष्कासन (आईपीओ) मार्फत पुँजी जुटाउन चाहने कम्पनीको चाप बढेको छ । नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) मा चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि असोज २७ गतेसम्म ११७ कम्पनीले आईपीओ निष्कासन अनुमति माग्दै आवेदन दिएका छन् । यी कम्पनीले कुल ७१ अर्ब ४२ करोड २० लाख रुपैयाँभन्दा बढीको सेयर निष्कासन गर्न प्रस्ताव गरेका छन् ।

बोर्डमा दर्ता भएका आवेदनअनुसार कम्पनीहरूले ५१ करोड ९ लाख ८१ हजार ९४६ कित्ता सेयर निष्कासन गर्न अनुमति मागेका हुन् । आवेदन रकमका आधारमा उत्पादन तथा प्रशोधन क्षेत्र अगाडि देखिएको छ भने सेयर कित्ताका आधारमा जलविद्युत् क्षेत्रका कम्पनीको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ ।

उत्पादन तथा प्रशोधन, जलविद्युत्, होटल तथा पर्यटन, लगानी, लघुबीमा र अन्य क्षेत्रका कम्पनीले सर्वसाधारणबाट पुँजी जुटाउन खोजिरहेका छन् । यसले उद्योग, पूर्वाधार र सेवा क्षेत्रमा लगानी विस्तार गर्न पुँजी बजारलाई वित्तीय स्रोतका रूपमा उपयोग गर्ने प्रवृत्ति बढेको देखाउँछ । यद्यपि, आवेदन दिएका सबै कम्पनीले अनुमति पाउने वा प्रस्तावित सबै सेयर बजारमा आउने निश्चित छैन ।

उत्पादनमूलक क्षेत्रबाट मात्रै ३५ अर्ब ७१ करोडको माग

आईपीओमार्फत सबैभन्दा धेरै रकम जुटाउन खोज्नेमा उत्पादन तथा प्रशोधन क्षेत्रका कम्पनी छन् । यस क्षेत्रका ३२ कम्पनीले १७ करोड ४१ लाख ९१ हजार ३०३ कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । ती कम्पनीले ३५ अर्ब ७१ करोड ४ लाख १३ हजार ६१० रुपैयाँ बराबरको आईपीओ निष्कासन अनुमति मागेका हुन् । यो कुल आवेदन रकमको झन्डै आधा हो ।

यस क्षेत्रबाट स्टिल, सिमेन्टलगायत उद्योगले ठूलो परिमाणमा पुँजी जुटाउन खोजेका छन् । जगदम्बा स्टिल्स लिमिटेडले २ करोड ७ लाख कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएको छ । प्रतिकित्ता ३३० रुपैयाँ प्रिमियमसहित कम्पनीले करिब ६ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ जुटाउने प्रस्ताव गरेको छ ।

त्यस्तै, शौर्य सिमेन्ट इन्डस्ट्रिज लिमिटेडले १ करोड ५९ लाख ८१ हजार ५०० कित्ता सेयर निष्कासनका लागि आवेदन दिएको छ । कम्पनीले प्रतिकित्ता ३३३ रुपैयाँ प्रिमियम प्रस्ताव गरेको छ । महाशक्ति सिमेन्ट लिमिटेडले १ करोड ७८ लाख ५० हजार ८५७ कित्ता र शुभश्री अग्नि सिमेन्ट उद्योग लिमिटेडले २ करोड २ लाख १० हजार कित्ता सेयर निष्कासन गर्न अनुमति मागेका छन् ।

उद्योगहरूले बैंक कर्जामा मात्र निर्भर नभई सर्वसाधारणबाट समेत पुँजी जुटाउन खोज्नुले पुँजी बजारलाई व्यवसाय विस्तारको माध्यम बनाउने प्रयास देखाउँछ । तर, प्रस्तावित मूल्य र कम्पनीको वित्तीय अवस्थाबीचको सम्बन्ध लगानीकर्ताका लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।

जलविद्युत्का ३९ कम्पनी आईपीओको प्रतीक्षामा

सेयर कित्ताका आधारमा जलविद्युत् क्षेत्र सबैभन्दा अगाडि छ । यस क्षेत्रका ३९ कम्पनीले १८ करोड ७३ लाख ५७ हजार ६६२ कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । ती कम्पनीले कुल १९ अर्ब ९ करोड ४ लाख ९८ हजार ३६ रुपैयाँ बराबरको आईपीओ निष्कासन अनुमति मागेका हुन् ।

विद्युत् आयोजना निर्माण तथा सञ्चालनमा ठूलो पुँजी आवश्यक पर्ने भएकाले जलविद्युत् कम्पनीहरूले आईपीओलाई लगानी जुटाउने माध्यम बनाउँदै आएका छन् । यस क्षेत्रबाट रघुगंगा हाइड्रोपावर लिमिटेडले १ करोड ५० लाख कित्ता, युनाइटेड मेवा खोला हाइड्रोपावर लिमिटेडले १ करोड २३ लाख कित्ता र मेवा डेभलपर्स लिमिटेडले १ करोड १२ लाख कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् ।

नुम्बुर हिमालय हाइड्रोपावर लिमिटेडको आवेदनमा प्रतिकित्ता २१८ रुपैयाँ प्रिमियमसमेत उल्लेख छ । जलविद्युत् कम्पनीको हकमा आयोजना निर्माणको अवस्था, लागत, ऋणको भार, विद्युत् उत्पादन सुरु हुने समय र आम्दानीको सम्भावनाले लगानीको प्रतिफल निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।

होटल तथा पर्यटनमा ६ अर्ब ६० करोडको आवेदन

होटल तथा पर्यटन क्षेत्रका १९ कम्पनीले ५ करोड ९७ लाख १३ हजार ९३० कित्ता सेयर निष्कासन गर्न अनुमति मागेका छन् । यी कम्पनीले ६ अर्ब ६० करोड १३ लाख ९३ हजार रुपैयाँ बराबरको आईपीओ निष्कासन प्रस्ताव गरेका हुन् ।

यस क्षेत्रबाट एपेक्स हस्पिटालिटी लिमिटेडले २२ लाख ५० हजार कित्ता र श्री एयरलाइन्स लिमिटेडले ६३ लाख कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । श्री एयरलाइन्सले प्रतिकित्ता २०० रुपैयाँ प्रिमियम प्रस्ताव गरेको छ ।

अन्नपूर्ण केबलकार लिमिटेड, अकामा होटल लिमिटेड र थमेल प्लाजा होटल (रामादा इन्कोर) लगायत कम्पनी पनि आईपीओ निष्कासनको प्रक्रियामा छन् । होटल, हवाई सेवा र केबलकार व्यवसायको विस्तारमा ठूलो लगानी आवश्यक पर्ने भएकाले यी कम्पनीले पुँजी बजारबाट रकम जुटाउन खोजेका हुन् । यद्यपि, पर्यटन आगमन, सञ्चालन खर्च, ऋण र आम्दानीको अवस्थाले कम्पनीको वित्तीय नतिजामा प्रभाव पार्न सक्छ ।

लगानी क्षेत्रका नौ कम्पनीको आवेदन

लगानी क्षेत्रका नौ कम्पनीले ३ करोड २० लाख ५३ हजार ६६२ कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । उनीहरूले ३ अर्ब २० करोड ५३ लाख ६६ हजार २०० रुपैयाँ बराबरको आईपीओ निष्कासन अनुमति मागेका हुन् ।

यस क्षेत्रबाट शिवम् होल्डिङ्स लिमिटेडले १ करोड १६ लाख कित्ता र इस्टर्न सहारा कम्पनी लिमिटेडले ४४ लाख कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । टिम भेन्चर्स लिमिटेड र वैदिक इन्भेस्टमेन्ट कम्पनी लिमिटेड पनि आवेदन दिने कम्पनीको सूचीमा छन् ।

लघुबीमा र अन्य क्षेत्रका कम्पनी पनि आईपीओको तयारीमा

लघुबीमा क्षेत्रका तीन कम्पनीले कुल ६७ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको आईपीओ निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । प्रोटेक्टिभ माइक्रो इन्स्योरेन्स लिमिटेड, स्टार माइक्रो इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेड र लिबर्टी माइक्रो लाइफ इन्स्योरेन्सले समान २२ लाख ५० हजार कित्ताका दरले सेयर निष्कासन गर्न अनुमति मागेका हुन् ।

त्यस्तै, अन्य समूहका १५ कम्पनीले ५ करोड ९ लाख १५ हजार ३८९ कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । यस समूहबाट कुल ६ अर्ब १३ करोड ९३ लाख ५२ हजार ६५० रुपैयाँ जुटाउने प्रस्ताव गरिएको छ ।

डिस मिडिया नेटवर्क लिमिटेडले १ करोड ९७ लाख ५ हजार ९७० कित्ता, बिग एग्रो ग्रुप लिमिटेडले ७४ लाख २० हजार कित्ता र प्रभु हेलिकप्टर लिमिटेडले ६१ लाख २५ हजार कित्ता सेयर निष्कासन गर्न आवेदन दिएका छन् । छायादेवी कम्प्लेक्स लिमिटेड पनि आईपीओ निष्कासनको अनुमति माग्ने कम्पनीमध्ये छ ।

आईपीओको ठूलो आपूर्ति आउँदै, लगानीकर्तालाई छनोटको चुनौती

चालु आर्थिक वर्षको सुरुवाती महिनामै ११७ कम्पनीले ७१ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको आईपीओ निष्कासन अनुमति माग्नुले प्राथमिक बजारमा ठूलो परिमाणमा सेयर आउन सक्ने संकेत गरेको छ । विशेषगरी उत्पादनमूलक र जलविद्युत् क्षेत्रका कम्पनीको आवेदनले उद्योग तथा पूर्वाधारमा लगानी जुटाउन पुँजी बजारप्रतिको आकर्षण देखाउँछ ।

तर, ठूलो संख्यामा आईपीओ आवेदन पर्नु मात्रै लगानीकर्ताका लागि अवसरको संकेत होइन । बोर्डको मूल्यांकन, कम्पनीको वित्तीय अवस्था, निष्कासनसम्बन्धी मापदण्ड र अन्य नियामकीय प्रक्रियापछि मात्रै सेयर निष्कासनको अनुमति तय हुन्छ । त्यसैले आवेदनमा उल्लेख भएको रकमलाई तत्काल बजारमा आउने निश्चित आपूर्तिका रूपमा बुझ्न मिल्दैन ।

लगानीकर्ताले कम्पनीको आम्दानी, नाफा, ऋण, प्रतिसेयर आम्दानी, नेटवर्थ, परियोजनाको अवस्था र भविष्यको व्यावसायिक सम्भावना अध्ययन गरेर मात्रै लगानी निर्णय लिनु उपयुक्त हुन्छ । विशेषगरी प्रिमियम मूल्यमा सेयर निष्कासन गर्न खोजेका कम्पनीको हकमा प्रस्तावित मूल्य कम्पनीको वित्तीय अवस्था र भविष्यमा आर्जन गर्न सक्ने आम्दानीसँग कत्तिको मेल खान्छ भन्ने विषयमा ध्यान दिन आवश्यक छ ।